07 / 12 / 1395 Heart

تغییرات هورمونی در روند زایمان

مولف : فریال حقانی پور (کارشناس مامایی) ، بازدید : 7084

تغییرات هورمونی در روند زایمان

با فرارسیدن هفته های آخر بارداری، در بدن تغییراتی روی میدهد که زن باردار و جنین را براي زایمان آماده می کند . در این زمان جنین قادر است به زندگي خود در خارج از رحم ادامه دهد. زمان زایمان لحظه پراضطراب و مهیج برای زن و خانواده اش می باشد. 
طبیعت زایمان درد است و علت اصلی درد زايمان، انقباضات رحم است که باعث باز و نرم شدن دهانه رحم می شود تا جنین بتواند خارج شود. واکنش زن باردار نسبت به درد متفاوت است و تحت تاثیر عوامل زیادی مانند فرهنگ ، احساس ترس و نگرانی، تجربه زایمان قبلی، میزان آمادگی برای بچه دار شدن و حمایت همسر ميباشد. 
هنگام بروز دردهای زایمان، هورمونهايی در بدن ترشح می شود که تاثیر فراوانی بر روند زایمان داد. ترس و نگرانی زن در زمان زایمان از یکطرف باعث ترشح هورمونی می شود که انقباض عضلات و درد را افزایش دهد و از طرف دیگر ترشح مواد تسکین دهنده درد را کاهش میدهد . ترشح این هورمون ها تحت فرمان اعصاب هستند.   
هورمون های تولد : 
بارداری و زایمان دو پدیده زیبا و شگفت انگیز هستند. زایمان یک فرایند طبیعی است و بدن زن با آن سازگار است. همانگونه که عمل لقاح و رشد و نمو جنین در بدن مادر معجزه است، عمل زايمان به دنیا آمدن این موجود کوچک نیر اعجاز دیگری است. سیستم عصبی و سیستم هورمونی در فرآیند درد زايمان دخالت دارند. زايمان به عنوان یک پدیده طبیعی و فیزیولوژیک تحت تاثیر هورمونهای درون ریز بدن وظیفه خود را برای تولد کودک به عهده میگیرد. 
چهار هورمون اصلی که در زایمان نقش دارند عبارتند از: 
اکسي توسين (هورمون عشق) 
آندروفين (هورمون خشنودی و برتری) 
اپی نفرین، نوراپي نفرين (هورمون تهييج و برانگیختن )
پرولاکتين (هورمون مادر)

اکسي توسين: 
اکسي توسين از ابتدای بارداری در بدن تولید می شود و میزان آن در زمان زایمان به حداکثر می رسد. مهمترین عمل آن در فرآیند زایمان ایجاد انقباضات رحم (درد زایمان) است. این هورمون در زمان بارداری با انقباضات مناسب رحم باعث حفظ محصولات بارداری می گردد و به تدريج در اواخر بارداری با ایجاد دردهای زایمانی موجب خروج نوزاد و سپس خروج جفت می شود. مهمترین عامل کاهش تولید و ترشح این هورمون ترس است. ارتباط سریع مادر و نوزاد به شکل تماس پوست با پوست و شیر خوردن موجب ترشح بیشتر این هورمون و ایجاد مهر مادری مي گردد. 

 

آدرنالين: 
آدرنالين به هورمون جنگ و گریز معروف است. موقعی که فردي در وضعیت ترس و خطر قرار میگیرد، برای فرار از خطر و پیدا کردن محل امن نیاز به فعاليت سریع اندامها دارد به همین دلیل جریان خون به سمت دست و پا می رود. اگر مادر هنگام زایمان ترس و اضطراب داشته باشد، جریان خون به اندامها می رود و خون کمتری به رحم و جنین می رسد. در این حالت احتمال اختلال در وضعیت جنین وجود دارد. افزایش فشار خون، افزایش قند خون، نگاه خیره،پوست سرد و چسبناک و خشکی دهان است.
پس از زایمان به علت ترشح زیاد آدرنالين مادر احساس سرما و لرز می کند. ترشح آدرنالين در مرحله خروج کودک لازم است و موجب افزایش هوشیاری کودک می شود و در احساس عزیزه مادری نقش دارد.در واقع گذر از عالم رحم به عالم خشکی را برای کودک.پسندیده تر می کند.

 

آندروفين :
اندروفبن هورمون ضد درد طبیعی بدن است و به کاهش درد کمک می کند.از اوایل بارداری تولید می شود و در زمان زایمان به حداکثر می رسد این افزایش ترشح موجب می شود تا مادر هنگام زایمان درد کمتری احساس کند و تحمل وی نسبت به درد افزيش یابد.اندروفين به همراه اکسي توسين موجب افزایش ارتباط مادر و نوزاد و احساس سرخوشی در مادر می شود.همچنین اندروفين موجب فراموشی خاطرات حین زایمان می گردد به همین دلیل پذیرش بارداری بعدی را سبب می شود. 

 

پرولاکتین:
مهمترین هورمون برای شیردهی است .بلافاصله پس از زایمان با خروج جفت تولید آن افزایش می یابد .تماس بدن نوزاد با مادر و مکیدن پستان مادر توسط نوزاد سبب تولید بیشتر می شود. ترشح پرولاکتين حین زایمان نه تنها باعث افزایش استقامت مادر می شود. بلکه شرایط را برای شیردهی موفق آماده و فراهم میکند.
این هورمون به همراه اکسي توسين موجب آرامش مادر و برقراری ارتباط صمیمی با نوزاد می شود که رضایت مادر، سلامت فیزیکی و روانی نوزاد را دربردارد.


چهار هورمون فوق باهم سمفونی زیبایی را در بدن اجرا میکنند. هماهنگی سیستم عصبی و هورمونی در بدن همه پستانداران وجود دارد و به عنوان مرکز عاطفی مغز شناخته شده است که در قسمت میانی مغز قرار دارد.
برای اینکه فرآیند زایمان بتواند طبیعی پیش برود، باید قسمت عاطفی بر قسمت منطقی مغز تقدم یابد . برای برقراری این وضعیت نیاز به محیط آرام و خصوصی با نور ملایم و کم صدا است. در زمان زایمان نباید انتظار رفتار منطقی از مادر داشت. زیرا مادر به طور ذاتی رفتارهایی مانند حرکت کردن و قدم زدن ، درآوردن صداهایی شبیه ناله ، تغییر الگوی تنفس را انجام می دهد که سبب سازگاری با درد می شود.